Góra lodowa ADHD: Odkryj ukryte głębiny

Wiele osób uważa, że ADHD oznacza jedynie kilka powszechnych objawów, takich jak wiercenie się i problemy z koncentracją.

Istnieje jednak wiele mniej oczywistych oznak, o których nie wiedzą nawet osoby zdiagnozowane. Te objawy są często niewidoczne, „ukryte” pod głównymi symptomami, dlatego nazywa się to górą lodową ADHD.

W tym poście zanurkujemy pod powierzchnię i odkryjemy, co się tam kryje.

Czym jest góra lodowa ADHD?

Według ostatnich badań, około 3,5% populacji USA żyje z ADHD¹, a liczba ta wzrasta do 5%², jeśli mówimy globalnie. Nie brzmi to jak dużo, ale oznacza, że na pewno znasz kogoś z ADHD. A jeśli nie, to może to być właśnie ty.

Mimo „popularności” tego zaburzenia, większość osób, które go nie mają, a także część tych, którzy je mają, uważa, że sprowadza się ono tylko do dwóch objawów: deficytu uwagi i nadpobudliwości. W przeciwnym razie, dlaczego miałoby się tak nazywać?

Analogia góry lodowej doskonale wyjaśnia rzeczywistą sytuację. Na jej szczycie znajdują się najczęstsze i najbardziej widoczne objawy, ale wiele innych rzeczy kryje się pod powierzchnią.

Zrozumienie pełnego obrazu jest kluczowe, aby:

a) wiedzieć, co się z tobą dzieje,

b) wiedzieć, jak sobie pomóc, oraz

c) poprawić komunikację z innymi osobami z ADHD i twoimi bliskimi.

Zanurkujmy więc i zobaczmy, co kryje góra lodowa ADHD.

Wierzchołek góry lodowej: Objawy, które widzisz

Jak już wspomnieliśmy, na szczycie góry lodowej ADHD królują dwa główne objawy: nieuwaga i nadpobudliwość³. Każdy z nich można podzielić na kilka podobjawów. Osoba z ADHD może mieć wszystkie lub tylko kilka; nie ma tu idealnego standardu.

Objawy nieuwagi

Problemy z utrzymaniem uwagi.

Uczniowie z ADHD często mają problemy w szkole, ponieważ trudno im skupić się na przedmiocie.

Unikanie zadań wymagających dłuższej koncentracji.

Osoba z ADHD może odkładać zadanie na ostatnią chwilę przed terminem, tylko dlatego, że wie, iż jego wykonanie będzie wymagało wiele wysiłku.

Rozpraszanie się w trakcie wykonywania zadania.

Jeśli kiedykolwiek próbowałeś/aś składać pranie z ADHD, wiesz, że po drodze od jednej szuflady do drugiej uda ci się posprzątać całe mieszkanie.

Słabe zarządzanie czasem.

Osoby z ADHD często mają problemy z pojęciem czasu⁴, co sprawia, że albo się spóźniają, albo przychodzą znacznie wcześniej niż to konieczne.

Gubienie rzeczy.

Chociaż każdy może od czasu do czasu zgubić klucze, jeśli masz ADHD, zdarza się to znacznie częściej.

Objawy nadpobudliwości

Wiercenie się.

Nie każdy, kto trzęsie nogą siedząc, ma ADHD, ale prawie każda osoba z ADHD będzie to robić lub w inny sposób się wiercić.

Uczucie niepokoju.

Osoby z ADHD często czują, że muszą być w ciągłym ruchu. Samo siedzenie lub leżenie bezczynnie może być dla nich problemem.

Problemy z komunikacją.

Rozmowa z osobami z ADHD bywa czasem wyzwaniem. Osoby z ADHD mają tendencję do szybkiego i głośnego mówienia, przerywania innym i odpowiadania na pytania, zanim zostaną one w pełni zadane. Ludzie, którzy nie wiedzą o diagnozie, mogą pomyśleć, że jesteś niegrzeczny/a, ale to po prostu ADHD daje o sobie znać.

Pod powierzchnią: Objawy, których nie widzisz

Reszta góry lodowej ADHD leży w ciemnych wodach, pozostawiając wiele objawów niewidocznych dla innych. Utrudnia to diagnozowanie zaburzenia, zwłaszcza u dorosłych. Jeśli jesteś młodym chłopcem, który ciągle biega i krzyczy, możesz zostać zdiagnozowany i leczony. Jeśli jesteś dorosłą kobietą z niską samooceną i wahaniami nastroju, prawdopodobnie powiedzą ci, że „taka już jesteś”.

Co więc kryje się na dnie góry lodowej?

Paraliż decyzyjny.

Osoby z ADHD mogą zamierać, gdy muszą podjąć decyzję, zwłaszcza jeśli muszą to zrobić szybko lub gdy w grę wchodzi dużo informacji.

Dysfunkcja wykonawcza.

Funkcje wykonawcze, które osoby bez ADHD uważają za oczywiste, mogą być słabe lub nieistniejące u osób z diagnozą, co bardzo utrudnia planowanie, organizowanie czy przewidywanie konsekwencji.

Nadwrażliwość.

Osoby z ADHD mogą być nadwrażliwe, zarówno emocjonalnie, jak i fizycznie. Jeśli masz ADHD, możesz być zbyt wrażliwy/a na irytującą krytykę i golfy.

Dysregulacja emocjonalna.

Cóż, emocje są skomplikowane, jeśli masz ADHD. Osoby z tym zaburzeniem odczuwają wiele emocji, ale mają trudności z ich regulowaniem⁵ i zdrowym wyrażaniem. W większości przypadków będzie to obejmować płacz, krzyk i inne nieprzyjemności, które przyciągają spojrzenia.

Problemy ze snem.

Jeśli masz ADHD, istnieje duże prawdopodobieństwo, że masz również problemy ze snem⁶. Niekoniecznie oznacza to bezsenność; możesz oglądać „The Crown” na Netflixie do 5 rano, nie zdając sobie z tego sprawy.

Brak elastyczności.

Chociaż ADHD jest głównie kojarzone z brakiem koncentracji, osoby z ADHD mogą być bardzo skupione na jednym planie lub pomyśle, więc trudno im dostrzec inne opcje lub zmienić plany.

Brak motywacji.

Mózg osoby z ADHD działa inaczej niż inne mózgi, zwłaszcza jeśli chodzi o uwalnianie dopaminy⁷, dlatego osoby z ADHD często mają problemy z motywacją. Kiedy brakuje ci motywacji ORAZ masz trudności z dyscypliną i zarządzaniem czasem, faktyczne kończenie zadań i osiąganie celów zasługuje na medal.

Niska samoocena.

Chociaż niska samoocena nie jest stricte objawem ADHD, to coś, na co osoby z ADHD często cierpią. Życie z tym zaburzeniem często wiąże się z dużym wstydem i cierpieniem. Starania, które nie przynoszą oczekiwanych rezultatów, mogą prowadzić do niskiej samooceny i depresji.

Współistniejące schorzenia.

Skoro mowa o depresji, osoby z ADHD są w grupie ryzyka innych schorzeń8, w tym lęku, choroby afektywnej dwubiegunowej i trudności w uczeniu się.

Każde zaburzenie jest unikalne, tak jak każda osoba jest unikalna. Twój zestaw objawów może różnić się od tego powyżej, lub możesz mieć niektóre z tych problemów, nie mając ADHD. Rozmowa z profesjonalistą (nie z influencerem z TikToka) i uzyskanie właściwej diagnozy opartej na Twoich unikalnych objawach jest kluczowe dla bardziej satysfakcjonującego, przyjemnego życia, nawet jeśli teraz wydaje się to nieosiągalne.

Ratując Titanica

Najlepsza wiadomość jest taka, że Twój Titanic nie musi wcale uderzyć w górę lodową. Chociaż ADHD nie da się całkowicie wyleczyć, istnieją sposoby, aby zarządzać objawami i przejąć nad nimi kontrolę, zamiast pozwolić, by to one kontrolowały Ciebie.

Chociaż każdy przypadek jest unikalny i wymaga konsultacji z profesjonalistą, istnieją ogólne zalecenia dotyczące życia z ADHD:

Spróbuj terapii. Terapia poznawczo-behawioralna może pomóc Ci zarządzać objawami, radzić sobie z lękiem i problemami z samooceną oraz podnieść Twoje umiejętności organizacyjne.
Rozważ leki. Chociaż rozpoczęcie leczenia może być na początku przerażające, może być również korzystne dla osób z ADHD. Opcje leczenia pierwszego rzutu9 w ADHD obejmują stymulanty (metylofenidat, amfetaminy) i niestymulanty (atomoksetyna, guanfacyna, klonidyna).
Kontroluj swoją dietę. Choćby to było irytujące, Twoja mama miała prawdopodobnie rację, każąc Ci jeść brokuły. Zdrowa dieta, jak doniesiono10, pozytywnie wpływa na objawy ADHD, podczas gdy pokarmy wysokotłuszczowe i wysokocukrowe mogą czasem pogorszyć sytuację. Bądźmy szczerzy. Burger Cię nie zabije, ale utrzymywanie zdrowego stylu życia i przyjmowanie suplementów11 może pomóc.
Bądź częścią społeczności. Kiedy objawy dają o sobie znać, pojawia się duża pokusa, by zamknąć się w pokoju i z nikim więcej nie rozmawiać — bo jaki to ma sens, skoro i tak Cię nie zrozumieją? Ale niektórzy rozumieją, a rozmowa z nimi za pośrednictwem aplikacji takich jak NUMO ADHD może pomóc Ci poczuć się mniej samotnie, jeśli właśnie to czujesz.

I pamiętaj….

To Twoja moc, nie wada

Chociaż ADHD może przynosić wiele problemów i dyskomfortu, to sprawia, że jesteś — sobą. Góra lodowa ADHD może skrywać wiele negatywnych kwestii, ale kryje też w sobie mnóstwo supermocy12.

‍

1. Energia.

Litera H w ADHD jest tam nie bez powodu. Chociaż nadpobudliwość jest często postrzegana jako negatywna strona zaburzenia i może powodować problemy w niektórych sytuacjach, istnieją również sytuacje, w których te wybuchy energii mogą działać na Twoją korzyść. Wędrówki, maratony, wszelkiego rodzaju sporty — istnieje cały świat rzeczy, które możesz robić lepiej niż inni, więc dlaczego nie być z tego dumny?

2. Hiperfokus.

Po drugiej stronie „Nie mogę skupić się na mojej prezentacji w pracy ani przez sekundę” jest też „Będę koncentrować się na tym hobby, które lubię, przez 10 godzin bez przerwy i przestanę tylko dlatego, że jestem głodny. A może i nie przestanę.” Hiperfokus może stać się potężnym motorem Twojej kariery lub innych ważnych części Twojego życia, o ile robisz coś, co kochasz.

3. Samoświadomość.

Podobnie jak w przypadku „negatywnych” części góry lodowej ADHD, niektóre rzeczy nie są stricte objawem ADHD, ale raczej logicznymi konsekwencjami posiadania tego zaburzenia. Terapia jest często częścią leczenia. Dlatego osoby z ADHD mają tendencję do rozumienia swoich emocji i wykrywania swoich wyzwalaczy szybciej i skuteczniej niż przeciętna osoba neurotypowa, która nie korzysta z terapii.

4. Kreatywność.

Życie z ADHD popycha Cię do innego podejścia do rzeczy, co może być doskonałym motorem kreatywności i pomysłowego myślenia. Mózgi osób z ADHD działają inaczej, to fakt, ale czyż nie zawsze mówią Ci, że musisz „myśleć nieszablonowo”, aby odnieść sukces? Cóż, Ty jesteś poza schematami od momentu narodzin.

5. Skłonność do ryzyka.

Osoby z ADHD generalnie mają wyższą tolerancję na ryzyko, co może sprawić, że ich życie w pewnym momencie stanie się nieco bardziej niebezpieczne. Ale to także czyni Cię odważniejszym i bardziej spontanicznym, co jest idealnym przepisem na przygodę — czy to improwizowaną podróż samochodem, czy startup.

6. Odporność.

Co nas nie zabije, to nas trochę bardziej zdołuje i wzmocni. Osoby z ADHD muszą poruszać się w neurotypowym świecie, walczyć ze stygmatyzacją, zawsze walczyć o siebie i podnosić się za każdym razem, gdy upadną. Większość dzieci z ADHD jest postrzegana13 jako odporna i najprawdopodobniej jest to cecha, która zostaje z Tobą na całe życie.

7. Poczucie humoru.

Nie ma na to badań, bo humoru nie da się zmierzyć, ale bądźmy szczerzy — osoby z ADHD są świetne w żartach. Czy te żarty są często autoironiczne i sarkastyczne? Tak, prawdopodobnie. Czy to sprawia, że są mniej zabawne? Nie sądzę. Trudno jest przejść przez życie, nie będąc w stanie śmiać się z wszystkich jego trudności, a osoby z ADHD opanowały tę umiejętność perfekcyjnie.

Podsumowując

Wody pod górą lodową ADHD są ciemne i pełne strachów, ale także skarbów (i uroczych rozgwiazd). Osoby z ADHD mogą cierpieć na problemy z komunikacją, dysfunkcję wykonawczą lub brak motywacji, ale są też odważne, zabawne i superkreatywne. Więc nie bój się nurkować — im lepiej zrozumiesz siebie i tę górę lodową, tym większe szanse ma Twój Titanic, by w porę zahamować, i tym przyjemniejsze i bardziej satysfakcjonujące może być Twoje życie.

Źródła naukowe

1 Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder: Restricted Phenotypes Prevalence, Comorbidity, and Polygenic Risk Sensitivity in the ABCD Baseline Cohort

2 The Worldwide Prevalence of ADHD: A Systematic Review and Metaregression Analysis

3 Attention Deficit Hyperactivity Disorder

4 Timing deficits in attention-deficit/hyperactivity disorder (ADHD): Evidence from neurocognitive and neuroimaging studies

5 Emotion dysregulation in attention deficit hyperactivity disorder

6 Associations of sleep disturbance with ADHD: implications for treatment

7 Evaluating Dopamine Reward Pathway in ADHD

8 Adult ADHD and comorbid disorders: clinical implications of a dimensional approach

9 Evidence-based pharmacological treatment options for ADHD in children and adolescents

10 Eating Patterns and Dietary Interventions in ADHD: A Narrative Review

11 The Effect of Vitamin D Supplementation on Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials

12 The positive aspects of attention deficit hyperactivity disorder: a qualitative investigation of successful adults with ADHD

13 Are There Resilient Children with ADHD?