Ten artykuł ma charakter informacyjny — nie stanowi porady medycznej. W celu diagnozy lub leczenia skonsultuj się ze specjalistą.
Życie z ADHD to szalona przygoda. A szaleństwo zaczyna się od razu, gdy tylko próbujesz zrozumieć, co dzieje się w twojej głowie.
Zazwyczaj, zanim otrzymasz diagnozę ADHD i zanim ustalą, ile leczenia potrzebujesz, lekarze zlecą ci serię badań psychologicznych i fizycznych. Jednak błędne diagnozy wciąż nie są rzadkością. Dlatego specjaliści medyczni szukają innych metod, które pomogą dokładnie zdiagnozować ADHD.
Ze względu na neurorozwojowy charakter ADHD, w ostatnich dekadach naukowcy zagłębili się w różne techniki skanowania mózgu. Chcieli zbadać specyfikę mózgów osób z ADHD.
Wszyscy uwielbiamy rozmawiać o tym, jak mózg z ADHD działa inaczej niż „normalny” mózg. Ale jak dokładnie?
Zanurzmy się w fascynujący świat skanów mózgu i zobaczmy, jak zmieniają zasady gry!
Dziś dowiemy się wszystkiego, co ważne, na przykład:
- Czym w ogóle jest skanowanie mózgu?
- Czy ADHD objawia się w namacalny sposób na rezonansie magnetycznym (MRI) lub innych skanach?
- Czy skany mózgu mogą nam powiedzieć coś istotnego o ADHD?
I wiele więcej!
No dobra, zaczynajmy!
Czym jest skanowanie mózgu i co może nam pokazać?
W dynamicznym świecie neuronauki, różne metody skanowania mózgu stały się kluczowe w badaniach i diagnostyce różnorodnych schorzeń neurologicznych. Każda metoda oferuje unikalną perspektywę, przez którą odkrywane są zawiłości mózgu. Niektóre z nich skutecznie lokalizują guzy i nieprawidłowości mózgu, obszary obrzęku lub krwawienia, a inne – śledzą aktywność mózgu.
Nic więc dziwnego, że niektóre metody są częściej wykorzystywane w badaniach związanych z ADHD. Wśród kluczowych graczy są te trzy:
Tomografia Komputerowa (TK); Funkcjonalny Rezonans Magnetyczny (fMRI); Pozytonowa Tomografia Emisyjna (PET).
TK łączy serię zdjęć rentgenowskich wykonanych pod różnymi kątami twojego mózgu. Daje znacznie bardziej szczegółowe informacje o twoim mózgu niż konwencjonalne zdjęcie rentgenowskie. Skanowanie TK może ujawnić pewne zmiany strukturalne w mózgu, co może być pomocne dla naukowców badających wpływ leków na ADHD.
fMRI to najczęściej stosowana metoda obrazowania w obecnych badaniach psychiatrycznych (1). Metoda ta wykrywa zmiany w przepływie krwi i poziomach tlenu w mózgu, aby wizualizować aktywność mózgu. Jest to bezpieczna i bardzo obiecująca metoda obrazowania mózgu, która umożliwia naukowcom medycznym zrozumienie neurobiologicznych mechanizmów stojących za ADHD.
Podobnie jak fMRI, skany PET również mogą wykrywać obszary o zwiększonej aktywności mózgu. Jednak zamiast śledzić poziomy tlenu, PET wykorzystuje radioaktywny znacznik, który przyłącza się do glukozy w twojej krwi. Im więcej glukozy trafia do danej części mózgu, tym większa aktywność tam zachodzi. Dzięki temu, podobnie jak w przypadku fMRI, naukowcy mogą porównywać funkcjonowanie mózgu osób z ADHD i bez niego, używając tej metody.
Poza tymi dobrze znanymi metodami istnieją dodatkowe techniki, takie jak spektroskopia bliskiej podczerwieni (NIRS), która monitoruje nasycenie mózgu tlenem, magnetoencefalografia (MEG), która mierzy pole magnetyczne z aktywności elektrycznej neuronów, tomografia emisyjna pojedynczych fotonów (SPECT), morfometria oparta na wokselach (VBM) i wiele innych skomplikowanych skrótów, w które nie będziemy zagłębiać się w tym artykule. Wszystkie te metody razem stanowią wyrafinowany zestaw narzędzi, które naukowcy wykorzystują do rozwikłania tajemnic ludzkiego mózgu.
Czy możesz stwierdzić, że ktoś ma ADHD, patrząc na jego skan mózgu?
Biorąc pod uwagę różnorodność metod obrazowania mózgu, niektóre mogą oferować pewną diagnozę. Ale niestety, tak nie jest – przynajmniej jeszcze nie. Wiem, że to trochę rozczarowujące.
Wykorzystywanie skanowania mózgu do analizy mózgów osób z ADHD i innymi zaburzeniami neurorozwojowymi jest stosunkowo nową praktyką. I rzadko jest używane do stawiania diagnoz klinicznych. Ale nie tylko ze względu na nowość metody i brak badań.
Chodzi o to, że metody obrazowania mózgu mają swoje ograniczenia – nie są wystarczająco czułe, aby być dokładne w indywidualnych przypadkach, i tak naprawdę nie pomagają odróżnić ADHD od innych schorzeń. Te skany nie zostały jeszcze ustandaryzowane i zatwierdzone do powszechnego użytku klinicznego w diagnostyce ADHD.
Ale to nie znaczy, że obrazowanie mózgu nie ma szans stać się jedną z podstawowych metod diagnozowania zaburzeń neurorozwojowych, takich jak ADHD. Wielu naukowców uważa, że włączenie skanowania mózgu do analizy zdrowia psychicznego ma duży potencjał. Stworzyli nawet termin dla tej praktyki klinicznej – psychoradiologia. Nie jest jeszcze oficjalnie uznana, ale brzmi całkiem fajnie.
Wracając do tych skanów mózgu osób z ADHD – czy mogą być w jakiś sposób przydatne? Zajmijmy się tym, co ty na to?
Co skany mózgu mogą nam powiedzieć o ADHD?
Istnieją intrygujące badania sugerujące, że ADHD może być związane ze strukturalnymi różnicami w mózgu, a tę różnicę można dostrzec na skanach mózgu.
Naukowcy, którzy badali mózgi nastolatków z ADHD za pomocą VBM, odkryli, że kilka regionów mózgu jest nienormalnie mniejszych u młodzieży z ADHD w porównaniu do tych, którzy go nie mają. Okazuje się, że osoby z ADHD mają nieco mniejszą objętość istoty szarej w korze zakrętu obręczy (2).
Teraz możesz pomyśleć: „Świetnie! Wkrótce lekarze będą mogli po prostu spojrzeć na moją istotę szarą i zdiagnozować ADHD”. Cóż, nie tak szybko. To nie jest takie proste.
Inne badanie analizowało różnice między mózgami dzieci z nowo zdiagnozowanym i nigdy nieleczonym ADHD a zdrowymi dziećmi w tym samym wieku, analizując ich skany MRI mózgu w sposób, który zaskoczył. Nie znaleziono znaczących odchyleń w objętości istoty szarej ani białej.
To badanie jest warte wspomnienia ze względu na inne odkrycie. Pokazało, że dzieci z ADHD miały zmiany w kształcie trzech regionów mózgu – lewego płata skroniowego, obustronnego klinika i obszarów wokół lewej bruzdy centralnej (3). Co więcej, skany pokazały również różnice między różnymi podtypami ADHD. Jest to bardzo obiecujące odkrycie, ponieważ z 74-procentową dokładnością odróżniało dzieci z ADHD od zdrowych dzieci z grupy kontrolnej, a podtyp ADHD z przewagą nieuwagi od podtypu ADHD mieszanego z 80-procentową dokładnością.
Takie badania pokazują, jak zaangażowanie metod skanowania mózgu w ocenę pacjentów, którzy mogą mieć ADHD, może poprawić dokładność diagnozy. Ponadto, może pomóc w wcześniejszym zdiagnozowaniu ADHD, dzięki czemu psychiatrzy mogą szybciej rozpocząć odpowiednie leczenie.
Ale to nie wszystko, do czego te skany się nadają. Skany mózgu mogą pomóc nam zrozumieć, jak leki na ADHD wpływają na nasze mózgi i poprawić istniejące metody leczenia ADHD. To już się stało. Naukowcy odkryli, że metylofenidat, powszechny stymulant przepisywany na ADHD, może wywoływać zmiany w istocie białej mózgu u dzieci (4). Zaledwie cztery miesiące leczenia metylofenidatem spowodowały zmiany w rozmieszczeniu istoty białej, dlatego naukowcy wyrazili obawy dotyczące możliwych długoterminowych skutków leczenia metylofenidatem i wezwali lekarzy, aby nie przepisywali go nadmiernie, chyba że jest to absolutnie konieczne.
Jaki z tego wniosek? Naukowcy dopiero drapią powierzchnię wielu możliwości wykorzystania skanowania mózgu w diagnozowaniu i leczeniu ADHD, a kolejne badania nadejdą.
Podsumowanie
Chociaż różne techniki i metody skanowania mózgu istnieją od wieków, ich zastosowanie w diagnozowaniu ADHD jest wciąż stosunkowo nowe i obarczone wyzwaniami oraz ograniczeniami. Jednak w miarę jak systemy obrazowania rozwijają się, stają się bardziej wyrafinowane, czułe i precyzyjne z czasem, a naukowcy przeprowadzają więcej badań – istnieje szansa na dużą zmianę. Możemy być świadkami przełomowego momentu, w którym MRI i inne metody skanowania mózgu staną się podstawowymi narzędziami do diagnozowania ADHD w niedalekiej przyszłości.
Ale jeśli myślisz, że możesz mieć ADHD, nie ma sensu czekać dziesiątek lat, aż naukowcy opracują super fajny i dokładny skan mózgu, który potwierdzi lub zaprzeczy twoim podejrzeniom. Nie bój się, przyjacielu! Możesz zacząć od wypełnienia naszej zabawnej, małej adaptacji testu, pierwotnie stworzonego przez bystre umysły z Harvard Medical School, New York University Medical School i Światowej Organizacji Zdrowia, i sprawdzić, czy twoje objawy pasują do ADHD. Może nie jest tak efektowny jak rezonans magnetyczny i nie da ci konkretnej diagnozy, ale to solidny pierwszy krok. Potraktuj to jako swój bilet wstępu do rozwikłania cudownych dziwactw twojego wyjątkowego i pięknego mózgu. Niech przygoda się zacznie!
Źródła
Europe PMC Founders. Funkcjonalny rezonans magnetyczny w zespole nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD): systematyczny przegląd literatury
Journal of Attention Disorders. Regionalne różnice w objętości istoty szarej między nastolatkami z ADHD a typowo rozwijającymi się grupami kontrolnymi: Dalsze dowody na zaangażowanie przedniej kory zakrętu obręczy
Journal of Radiology. Użyteczność psychoradiologiczna obrazowania MR w diagnozowaniu zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi: Analiza radiomiczna
Radiology. Istota biała w dyfuzyjnym rezonansie magnetycznym po leczeniu metylofenidatem: Randomizowane badanie kontrolne u mężczyzn z zespołem nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi